Cel nauczania. Przekazanie studentom podstawowej wiedzy na temat złożonego procesu motywowania do pracy oraz przekonania o skuteczności różnorodnych (nie tylko materialnych) środków motywowania. Zapoznanie słuchaczy z najważniejszymi metodami motywowania i nauczenie (w toku ćwiczeń) praktycznego posługiwania się niektórymi z nich (wartościowanie pracy, dobór form płac, budowa tabel i siatek, regulaminy premiowania itp.). Uzupełnienie wiedzy o motywowaniu o podstawy zarządzania kosztami pracy.
Przedmiot będzie prowadzony w formie wykładów oraz równolegle prowadzonych ćwiczeń. Celem tych drugich jest konkretyzacja i utrwalenie wiedzy oraz nabycie umiejętności posługiwania się metodami i wybranymi instrumentami motywowania oraz zarządzania kosztami pracy. Zajęcia ćwiczeniowe będą prowadzone w formie dyskusji grupowych, ćwiczeń praktycznych oraz pracy nad projektami. Opanowanie materiału zawartego w programie wymaga samodzielnego studiowania literatury oraz pomyślnego odbycia zajęć ćwiczeniowych. Jest to warunek osiągnięcia sformułowanego wyżej celu nauczania.
Sposób zaliczania przedmiotu: egzamin ustny poprzedzony zaliczeniem ćwiczeń w oparciu o efekty pracy w grupie i wyniki kolokwium.
Ogólny wymiar godzin: 75, w tym 45 godzin wykładów i 30 godzin ćwiczeń.
B1. Część szczegółowa (wykłady)
Istota i znaczenie motywowania oraz jego syntetyczny model. Motywowanie jako składnik funkcji kierowniczych (1 godz.).
Środki motywowania ze względu na oczekiwane efekty oraz ich charakter (przymus, perswazja, zachęty). Konkretyzacja środków w organizacjach zatrudniających. Rola środków niematerialnych (2 godz.).
Wewnętrzne i zewnętrzne otoczenie systemu motywowania (1 godz.).
Wybrane teorie motywowania. Teorie treści, procesu, modyfikacji zachowań (wzmacniania) oraz wspólnego ustalania celów (2 godz.).
Główne koncepcje (modele) motywowania. Model tradycyjny, stosunków współdziałania oraz zasobów ludzkich. Motywowanie integralne (kompleksowe) (1 godz.).
Zasady skutecznego motywowania (1 godz.).
Istota wynagrodzenia jako kategorii ekonomicznej. Funkcje płac ze szczególnym uwzględnieniem funkcji motywacyjnej (2 godz.).
Wynagrodzenia i całkowite dochody z pracy w skali makroekonomicznej. Potrzeba i formy regulowania stosunków pracy, w tym spraw płacowych. Modele regulowania zbiorowych stosunków pracy. Polski system negocjacyjnego kształtowania wynagrodzeń (2 godz.).
Wartościowanie pracy. Istota, funkcje, najważniejsze kryteria i techniki wyceny stanowisk pracy. Przegląd wybranych metod (3 godz.).
Normowanie pracy i oceny pracownicze oraz ich znaczenie dla motywacyjnego skutecznego wynagradzania (1 godz.).
Tabele i siatki płac. Ich znaczenie, funkcje, rodzaje oraz zasady konstruowania (2 godz.).
Formy płac. Ich znaczenie. Typologia form płac. Czasowa i akordowa forma płac oraz ich warianty. Prowizyjna forma płacy. Bonusowe formy wynagradzania za pracę i ich odmiany. Formy grupowe i zespołowe. Ocena form oraz zasady ich doboru w zależności od charakteru organizacji i stanowisk pracy (4 godz.).
Premie i nagrody. Zasady skutecznego premiowania (1 godz.).
Wewnętrzna struktura wynagrodzeń. Rola płacy zasadniczej. Zasady budowy racjonalnej struktury wewnętrznej płac (2 godz.).
Dochody pozapłacowe i inne korzyści z tytułu zatrudnienia (1 godz.).
Ewolucja motywowania i wynagrodzeń w Polsce w procesie systemowej transformacji oraz integracji z Unią Europejską (1 godz.).
Istota kosztów pracy jako całości nakładów organizacji na pozyskanie, utrzymanie, rozwój i spożytkowanie zasobów pracy. Znaczenie kosztów pracy w skali podmiotów gospodarczych oraz w ujęciu makroekonomicznym. Miejsce kosztów pracy w całkowitych nakładach na działalność gospodarczą (2 godz.).
Źródła finansowania kosztów pracy (1 godz.).
Miejsce tworzenia kosztów pracy w organizacji oraz ich ewidencja i analiza (2 godz.).
Wewnętrzna struktura (składniki) kosztów pracy. Przegląd podstawowych koncepcji i kryteriów klasyfikowania elementów kosztów pracy. Układ rodzajowy. Płacowe i pozapłacowe koszty pracy. Międzynarodowa Klasyfikacja Kosztów Pracy (Genewa 1996) (2 godz.).
Szczególne cechy kosztów pracy (znaczna inercja, substytucyjność i komplementarność, ograniczona podzielność i inne) (1 godz.).
Całkowity, przeciętny oraz krańcowy (przyrostowy koszt pracy. Stałe i zmienne (względem zatrudnienia) koszty pracy (4 godz.).
Czynniki wpływające na kształtowanie i zmiany kosztów pracy. Czynniki wewnętrzne i zewnętrzne w stosunku do podmiotów zatrudniających (1 godz.).
Koszty pracy a rachunek ekonomiczny postępu technicznego oraz pracooszczędnych inwestycji (1 godz.).
Zatrudnienie (liczebność, struktura zawodowo-kwalifikacyjna) oraz jego przyrost i spadek a koszty pracy. Optymalne zatrudnienie ze względu na koszty pracy (2 godz.).
Dominujące tendencje w poziomie i w strukturze kosztów pracy. Porównania międzynarodowe. Specyfika kształtowania się kosztów pracy w Polsce (2 godz.).
Zarządzanie kosztami pracy łączące wzrost wynagrodzeń i innych korzyści z zatrudnienia ze stabilizacją lub spadkiem jednostkowych kosztów pracy (2 godz.).
Wpływ strukturalnych (jakościowych) zmian w gospodarce, w tym integracji europejskiej, na perspektywiczne kształtowanie się kosztów pracy. Polityka ograniczania zagrożeń i wykorzystania szans, przed którymi staje polska gospodarka (1 godz.).
Literatura obowiązkowa
S. Borkowska, System motywowania w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 1985.
Alan Gick, M. Tarczyńska, Motywowanie pracowników, PWE, Warszawa 1999.
K. Makowski, Koszt pracy jako instrument polityki personalnej, [w:] Zarządzanie zmianami w zasobach pracy przedsiębiorstwa, Wyd. Szkoły Głównej handlowej, Warszawa 1997.
Literatura uzupełniająca
S. Borkowska, Jak wynagradzać? „Orgmasz”, Warszawa 1992.
Z. Czajka, Z. Jacukowicz, M. Juchnowicz, Wartościowanie pracy a zarządzanie płacami, Wyd. „Difin”, Warszawa 1998.
B2. Część szczegółowa (ćwiczenia)
Przegląd podstawowych narzędzi motywowania. Dobór środków motywowania z uwzględnieniem celów i zadań firmy oraz specyfiki potencjału społecznego (2 godz.).
Wynagrodzenie jako podstawowe narzędzie motywowania:
Istota i funkcje wynagrodzeń. Czynniki kształtujące relacje wynagrodzeń (2 godz.).
Wartościowanie pracy jako podstawa gospodarki zasobami pracy i polityki płac:
Istota i znaczenie wartościowania pracy. Przegląd wybranych metod analitycznego wartościowania pracy (2 godz.).
Zastosowanie wybranej analityczno-punktowej metody wartościowania pracy dla celów wyceny trudności pracy na wybranych stanowiskach pracy (2 godz.).
Wykorzystanie wyników wartościowania pracy w polityce płac przedsiębiorstwa (1 godz.).
Rola płacy zasadniczej w strukturze wewnętrznej wynagrodzeń. Siatki i tabele płac. Zasady konstrukcji motywacyjnych tabel płac (2 godz.).
Formy wynagrodzeń – istota, rodzaje, kierunki ewolucji. Dobór form wynagrodzeń (2 godz.).
Ocena efektów pracy. Zasady, warunki, modele premiowania (2 godz.).
Płaca jako element dochodów z pracy i kosztów pracy (2 godz.):
Zasady konstrukcji motywacyjnej struktury wewnętrznej płacy.
Pozapłacowe formy dochodów z pracy, ich rola i znaczenie motywacyjne.
Dochody z pracy a koszty pracy.
Wynagradzanie kadry menedżerskiej firmy. Istota i znaczenie kadry menedżerskiej firmy. Determinanty wynagrodzeń dyrektorów. Modele wynagrodzeń menedżerów. Inne elementy dochodów z pracy kadry menedżerskiej firmy – ich rola i znaczenie motywacyjne (2 godz.).
Specyfika wynagradzania w sferze usług społecznych (1 godz.).
Uwarunkowania zakładowej polityki płac i systemów wynagradzania (1 godz.).
Wybrane elementy motywacji pozapłacowej (2 godz.).
Koszty pracy
Ewidencja i sposób analizy kosztów pracy (1 godz.).
Metody określenia optymalnego poziomu i struktury zatrudnienia ze względu na koszty pracy (2 godz.)
Sposoby postępowania podmiotów gospodarczych umożliwiające wzrost realnych wynagrodzeń przy optymalnym poziomie jednostkowych kosztów pracy (1 godz.).
Podsumowanie ćwiczeń (2 godz.).
Literatura obowiązkowa
Wymieniona w części B1.
M. Gableta (red.), Potencjał pracy w przedsiębiorstwie. Problemy praktyczne, Wyd. Akademii Ekonomicznej, Wrocław 1999.
T. Listwan, Zarządzanie kadrami. Materiały do ćwiczeń, Wyd. Akademii Ekonomicznej, Wrocław 1994.
Literatura uzupełniająca
Publikacje na temat motywowania i kosztów pracy zamieszczane w miesięczniku (począwszy od 2000 roku dwutygodniku) „Personel”.
J. Górska, Struktura zakładowego kosztu pracy, [w:] Zarządzanie zmianami w zasobach pracy przedsiębiorstwa, Wyd. Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 1997.
Z. Jacukowicz, Skuteczny system wynagradzania w firmie, Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk 1997.
Z. Jacukowicz, Systemy wynagrodzeń, Wyd. „Poltex”, Warszawa 1999.
Z. Jasiński, Motywowanie w przedsiębiorstwie, Agencja Wyd. „Placet”, Warszawa 1998.
Solemen W. Polachek, W. Stanley Siebert, The Economics of Earnings, Cambridge University Press, 1993.
Smith D.M., Motivating People, Barron’s, New York 1991.